Skip to content

Chương 15/7

NHÀ TRẦN
(1225 – 1400)

Đoạn bảy

TRẦN HIẾN TÔNG, 13 NĂM BÌNH LẶNG

 

      Năm 1319 hoàng tử Vượng không thể làm trừ vương, nhưng 10 năm sau thì ông làm vua. Lúc vua Minh Tông muốn nhường ngôi năm 1329, thì ông là con trưởng nên được chọn. Thái tử Vượng đăng quang ngày 15 tháng 2 năm 1329 tức vua Trần Hiến Tông. Lúc nầy ông chỉ mới 10 tuổi, nên ông chỉ làm được hai việc: Phong cho mẹ ruột Anh Tư nguyên phi thành Minh Từ hoàng thái phi. Đích mẫu Lệ Thánh hoàng hậu thành Hiến Từ hoàng thái hậu. Mọi việc khác đều do thượng hoàng 29 tuổi Minh Tông đảm đang. Năm 1334 thượng hoàng thân chinh đi dẹp loạn Ngưu Hống ở Đà Giang vùng tây bắc. Ngưu Hống không phải là tên riêng của một người mà là một bộ tộc người Thái, nguyên gốc ở Đại Lý. Đại Lý bị đại hãn Mông Kha của Mông Cổ tiêu diệt năm 1254, nên bộ tộc Ngưu Hống chạy về phía nam. Họ được vua Trần Thái Tông cho định cư ở Mường Thanh và Đà Giang, nơi hai dân tộc Tày và Kinh còn rải rác.

      Lơị dụng Thăng Long dưới quyền nhà vua mới 10 tuổi, Xa Phần, lãnh tụ của Ngưu Hống đòi tự trị. Ông ta được sự giúp đỡ của người Ai Lao nên cuộc chiến cứ kéo dài âm ỉ nhiều năm. Không có chiến sự lớn xảy ra, nhưng năm 1335 chiến trận ở biên giới Ai Lao đã cướp đi Đoàn Nhữ Hài. Cái chết của vị quan trấn thủ hai châu Thuận Hóa năm xưa, đã làm thượng hoàng Minh Tông tăng viện binh mã. Năm 1337, khi lãnh tụ Xa Phần bị giết chết, thì lực lượng Ngưu Hống hoàn toàn bị tiêu diệt.

      Suốt trong thời gian chiến chinh tây bắc đó, giang sơn Đại Việt dưới thời vua Trần Hiến Tông nhìn chung vẫn yên ổn. Nỗi đau vụ án chùa Tư Phúc cũng qua dần. Hiến Từ hoàng thái hậu đã lần lược cho thượng hoàng Minh Tông 4 người con: hoàng tử Trần Nguyên Dục, trưởng công chúa Trần Thiên Ninh, hoàng tử Trần Hạo và trưởng công chúa Trần Huy Ninh. Trừ hoàng tử Trần Hạo có ghi năm sinh 1336, còn ba vị kia đều không thấy. Bên cạnh Hiến Từ hoàng thái hậu, thì Sung Viên thái phi cũng cho thượng hoàng Minh Tông một hoàng nam: hoàng tử Trần Kính ra đời năm 1337.

      Thượng hoàng Minh Tông thì có số đào hoa như thế, nhưng vua Hiến Tông thì không thấy rạng rỡ đường thê tử như cha. Quận chúa Hiển Trinh là một hình ảnh rất mơ hồ được phong làm hoàng hậu năm 1335, nhưng hai người không có con. Vua Hiến Tông không để lại một hậu duệ nào, và triều đại của ông chấm dứt vào năm 1341. Nhà vua bị bịnh qua đời lúc mới 23 tuổi. Ông làm vua được 13 năm, không có gì nổi bật cũng không có gì quá tệ.  Trong cái tầm tầm ấy cũng có một điều đáng nhớ. Đó  quan Thái sử cục lệnh Đặng Lộ phát minh ra được chiếc máy “Lung linh Nghi”. Ông Lộ dùng máy nầy để đo vận chuyển của gió, và độ ẩm của không khí để dự đoán thời tiết. Qua đó, ông xin đổi cách tính lịch pháp. Dù sử không nói lịch Thụ Thì vẫn dùng từ trước khác với lịch Hiệp Kỷ của ông Lộ thế nào, nhưng thượng hoàng Minh Tông đã cho áp dụng. Giữa muôn ngàn sĩ tử chỉ lo học từ chương để làm quan, thời vua Hiến Tông có một người nghiên cứu về khoa học thực nghiệm như ông Lộ quả là điều đáng qúi.

      Sau cái chết của vua Hiến Tông, thượng hoàng Minh Tông không chọn hai hoàng tử lớn là Cung Tĩnh vương Trần Nguyên Trác 22 tuổi,  hoặc Cung Định vương Trần Phủ 20 tuổi lên thay. Cả hai đều là con của dòng thứ. Thượng hoàng muốn đưa ngôi vua về dòng chính, nhưng ông cũng không chọn Nguyên Dục. Theo ông, Nguyên Dục đã thể hiện một tính khí ngông cuồng, do đó ông chọn Trần Hạo. Trần Hạo mới 6 tuổi lên ngôi tiếp tục sự nghiệp của vua anh.

Thái tử Vượng lên ngôi còn nhỏ
Mười ba năm trị nước bình an
Đà Giang tây bắc đôi lần loạn
Cỏ giặc biên thùy sớm vỡ tan

Quân Thần Vũ đến từ xứ Nghệ
Đường Ai Lao mấy nẻo gian nan
Quân Lào thất trận về cố xứ
Mà tiếc quân Nam mất tướng Đoàn

Hiến Tông không thấy ghi thê tử
Hoàng hậu là ai, phải Hiển Trinh?
Nhà vua cổ xúy ngành thực nghiệm
Lịch pháp, thiên văn cũng định hình

Tính thiện hảo mà người yểu tử
Chưa tinh anh mà bỏ ngôi vương
Thượng hoàng đau xót con thơ trẻ
Lập tân vương nối tiếp nghiệp đường

Dòng chính bấy giờ hai hoàng tử
Cung Dục vương Trần Dục hoàng huynh
Phạm nhiều sai quấy sinh lầm lỗi
Trần Hạo lên ngôi chủ cung đình

Hoàng tử Hạo chỉ vừa sáu tuổi
Tức Dụ Tông còn buổi thái hòa
Nào ai biết được đâu dâu biển
Đâu yên vui đâu những can qua


<<  |  >>