Skip to content

Chương 14/8

NHÀ LÝ
(1010 – 1225)

Đoạn tám

LÝ ANH TÔNG
VÀ NHỮNG XÁO TRỘN NỘI ĐÌNH

 

      Lý Thiên Tộ lên ngôi tháng 11 năm 1138 tức vua Lý Anh Tông. Lúc đó ông chỉ mới 3 tuổi. Người mẹ Cảm Thánh được phong là Linh Chiếu Thái Hậu giữ quyền nhiếp chính. Quan cấm vệ nội thành Đỗ Anh Vũ được phong phụ quốc thái úy. Với chức vụ mới nầy, quyền hạn của họ Đỗ trùm khắp. Không những thế, ông còn nằm trong ánh mắt xuân tình của thái hậu. Họ đồng nhiếp chính và trở thành cặp tình nhân cung đình thứ hai trong lịch sử, sau Lê Hoàn và Dương Vân Nga. Rất khó để hai người từ chối nhau, thái hậu đương độ xuân thì, Đỗ Anh Vũ không những có uy quyền trong hoàng cung mà ông còn thể hiện được như một tướng lãnh trận mạc. Đích thân ông ra chiến trường dẹp loạn.

      Năm 1141 Thân Lợi khởi loạn ở châu Thượng Nguyên. Ông nầy tự xưng là Bình Vương con của vua Lý Nhân Tông. Ông tụ tập binh tráng lên đến hơn nghìn người quyết đánh Thăng Long. Quan gián nghị Lưu Vũ Nhĩ nhận lệnh từ thái hậu mang quân đi dẹp, nhưng bị Thân Lợi đánh bại. Được đà, Thân Lợi đánh chiếm xứ Tày Nùng, đánh phá phủ Phú Lương và đang trên đường tiến về thủ đô Thăng Long. Đỗ Anh Vũ đích thân mang quân đi dẹp, phụ tá cho ông có tướng quân Tô Hiến Thành. Hai bên đụng độ nhau ở Quảng Dịch. Quân phản loạn chết gần hết, Bình Vương họ Thân dẫn tàn quân chạy về châu Lục Lệnh trú ẩn. Tô Hiến Thành đuổi theo bắt được toàn bộ và giải giao về kinh sư theo lệnh của Đỗ Anh Vũ. Thân Lợi và thuộc hạ bị xử chém bêu đầu để răn đe.

      Sau chiến thắng nầy, mối tình giữa thái hậu và họ Đỗ càng khắn khít. Ông ta ra vào nội cung của bà rất tự nhiên. Điều nầy là sự thách thức đạo đức của triều đình. Hầu hết hoàng thân nhà Lý cho đó là sự xúc phạm đến tiên đế và dòng tộc. Họ ngấm ngầm phản đối, nhưng đều bị Đỗ Anh Vũ phát giác. Nhân danh thái hậu, ông ta biếm truất hoặc đày ải những người được nghĩ là có mầm mống khởi loạn. Với trí thông minh nhạy bén của một người trẻ tuổi, chắc chắn thái hậu biết những việc làm của họ Đỗ, nhưng bà vẫn làm ngơ. Phải chăng đó là tình yêu? Bà tỏ ra mê mệt người đàn ông phụ chính nầy.

      Trong lúc thái hậu Linh Chiếu quyện sâu trong mối tình bất chính, thì người em Phụng Thánh âm thầm tang chế vua Lý Thần Tông. Bà sống rất đơn giản và viếng mộ vua gần như mỗi ngày trong suốt 7 năm. Đến năm 1145 bà quyết định từ giả hoàng cung, bà xin vua Anh Tông và thái hậu về lại quê nhà. Tại hương Tuế Phong nơi có nhiều cảnh trí đẹp, vua Anh Tông đã cất cho bà một ngôi chùa đặt tên là Diên Linh và bà nương nhờ cửa Phật từ đó. Phụng Thánh phu nhân về quê không phải vì bất bình mối tình của chị mình, và càng không phải vì sự lộng hành của Đỗ Anh Vũ. Bà đã tìm thấy một niềm vui cao quí hơn cái tình cảm và sự hỷ nộ đời thường. Nhưng, triều thần ở cung đình thì không như thế.

      Tháng giêng năm 1150, quan cẩm vệ Vũ Đái cùng với phò mã Dương Tự Minh và hoàng thân Trí Minh vương đứng dậy làm cuộc binh biến. Quân trong quân ngoài phối hợp đã lập tức bắt được Đỗ Anh Vũ. Sau khi bị kể tội chuyên quyền và xúc phạm đến thái hậu, họ Đỗ bị tống giam vào ngục. Triều thần nhiều người xin giết Đỗ Anh Vũ để trừ hậu hoạn, nhưng vua Anh Tông lúc ấy vẫn còn nhỏ, 14 tuổi, không có quyết định dứt khoát. Trong khi ấy thì thái hậu Linh Chiếu rất nặng lòng với người tình. Bà tìm cách mua chuộc triều thần và khuyên vua Anh Tông giảm tội cho họ Đỗ. Vua Anh Tông xuống chiếu đày Đỗ Anh Vũ đến miền khai hoang cày ruộng. Sợ rằng có người gièm pha để lâu ngày sẽ bất lợi cho người chồng hờ, thái hậu Linh Chiếu cố công chạy tội cho Đỗ Anh Vũ. Bà mở ra nhiều lần ân xá cho phạm nhân, để cuối cùng họ Đỗ được tha và được phục chức như cũ vào tháng 12 năm 1150.

      Lần nầy Đỗ Anh Vũ khôn ngoan hơn, ông ta tìm cách tiêu diệt phe đối lập qua tay nhà vua. Vũ Đối bị xử chết với tội danh rất mơ hồ, Trí Minh vương bị giáng xuống tước hầu, phò mã Dương Tự Minh bị đày ra biên địa. Riêng hoàng thân Lý Dương Côn, vai chú của vua Lý Anh Tông, không trực tiếp tham gia cuộc binh biến nhưng cũng lo sợ. Ông cùng gia đình đã chạy trốn ra khơi bằng thuyền.

      Sau khi những thanh trừng không đến nỗi dã man để tức nước vỡ bờ, thì tình hình yên ổn. Thái uý Đỗ Anh Vũ vẫn là cái sườn của triều đình nhưng những ý kiến của tướng Tô Hiến Thành đã được lắng nghe, quyết định của nhà vua dần được tôn trọng. Tình hình ấy kéo dài đến 8 năm sau thì Đỗ Anh Vũ chết. Đó là năm 1158 khi vua Anh Tông đã lớn khôn và người phù trợ tài giỏi Tô Hiến Thành được trọng dụng.

      Tô Hiến Thành ra sức giúp nhà vua kiện toàn đất nước. Năm 1159 ông dẫn quân đi dẹp giặc Ngưu Hống ở biên giới Ai Lao. Năm 1160 ông giúp vua chọn người thông thạo binh pháp và am tường võ nghệ để cai quản những xạ đình luyện tập. Binh lực từ đó mạnh hơn và có quy cũ hơn trước nhiều. Năm 1162 Tô Hiến Thành đi tuần ven biển miền đông nam và củng cố những đơn vị hải quân đã có từ trước. Đặc biệt trong năm 1164, Chiêm Thành tự nhận làm phiên trấn và dâng cống phẩm vật. Ở phương bắc, vua nhà Tống công nhận vua nhà Lý là An Nam Quốc Vương. Đây là thời kỳ vua Tàu chính thức công nhận vua Việt. Được như vậy do những yếu tố bên trong của Tô Hiến Thành vun đắp cho nhà vua, còn có những diễn biến khách quan bên ngoài.

      Từ đầu năm 1126 nhà Tống đã suy yếu trước giặc ngoại xâm phương bắc là nhà Kim. Tống Huy Tông phải nhường ngôi cho con trưởng là Triệu Đản tức Tống Khâm Tông để vị vua mới nầy xoay trở tình hình. Nhưng, đã quá muộn. Đầu năm 1127 đại quân Kim ồ ạt qua sông Hoàng Hà tiến về Khai Phong và chiếm hoàn toàn miền bắc nước Tàu. Tướng nhà Kim là Hoàng Nhan Tông Bật vào thành bắt hai cha con Huy Tông và Khâm Tông về Thẩm Dương làm tù binh. Hoàng tử thứ 9 của Tống Khâm Tông là Triệu Cấu dẫn tàn quân chạy về phương nam, băng qua sông Trường Giang lập nên một nhà nước mới. Lãnh thổ chỉ còn lại từ nam sông Trường Giang đến biên giới Đại Việt. Thủ đô đặt tại Hàng Châu và Triệu Cấu xưng vương tức Tống Cao Tông. Sử gọi triều đại mới nầy là Nam Tống để phân biệt với nhà Tống trước năm 1227, có lãnh thổ cả hai miền, được gọi là Bắc Tống.

      Trong cuộc tháo lui về nam có một tướng trẻ là Nhạc Phi, một người tinh thông binh pháp và võ nghệ. Ông quyết mang quân bắc tiến, nhưng vua Cao Tông không nghe. Về sau Nhạc Phi đã nhiều lần xả thân đánh với quân Kim từ nam Trường Giang đến bắc Hoàng Hà tưởng như lấy lại đất bắc, nhưng đành thúc thủ. Nhạc Phi bị thừa tướng chủ hòa thân Kim, Tần Cối, rút hết các binh quyền không có cơ hội tung hoành. Ông bị Tống Cao Tông khép tội bất tuân thượng lịnh phải truất chức và giao cho Tần Cối xét xử. Ông bị xử chết vào năm 1142 lúc mới 39 tuổi. Sau khi Nhạc Phi mất, Nam Tống luôn bị nước Kim tấn công. Họ chịu sự đe dọa hàng mấy chục năm, đất nước trở nên suy yếu trầm trọng. Năm 1162  Tống Cao Tông nhường ngôi cho người cháu lên thay tức Tống Hiếu Tông. Năm 1164, Tống Hiếu Tông hiểu thế nào là nỗi nhọc nhằn của một nước yếu bị ức hiếp. Do vậy, ông ta bang giao với phương nam Đại Việt với một tinh thần bình đẳng.

      Từ đây trong mọi giấy tờ ngoại giao qua lại với nước Tàu, danh xưng An Nam Quốc Vương được thay thế bất cứ một danh gọi nào đã có từ trước. Bên cạnh thắng lợi ngoại giao ấy, Tô Hiến Thành còn giúp vua Anh Tông khai hoang vùng đất hoang ở ven biển. Ông còn tháp tùng nhà vua đi tuần du các nơi để vẽ bản đồ địa hình từng tập. Vua quan nhà Lý đi đến đâu cũng thấy nơi nơi yên ổn, nhà vua rất mừng. Có nhiều lần vua Lý Anh Tông xa giá cả tháng mới về. Những lần như thế, bao giờ cũng có một tin vui từ cung đình hoặc từ chính ông mang về. Nhưng, có một lần lại có một tin không thể nào vui được.

      Năm ấy, năm 1774 trong một lần hồi loan vào tháng 7, nhà vua được tin nguyên phi Từ Thị bị làm nhục. Nguyên phi họ Từ còn rất trẻ, năm 1774 bà vừa đúng hai mươi, kém thua vua Anh Tông 19 tuổi. Bà rất được vua yêu chuộng nên hoàng hậu Chiêu Linh họ Vũ thường ghen tuông. Hoàng hậu biết con trai của mình là thái tử Lý Long Xưởng có ý đồ trăng hoa với nguyên phi họ Từ, nhưng bà giả vờ như không biết. Bà không tạo điều kiện, nhưng bà không cấm đứa con trai 20 tuổi nầy của bà. Có lẽ đó là cách trả thù của bà hoàng Chiêu Linh. Lần nầy nhân vua cha đi tuần du lâu ngày, thái tử Long Xưởng đã xúc phạm nặng đến người nguyên phi của cha. Từ nguyên phi rất đau khổ và nhục nhã, bà đã quyên sinh nhưng được cứu sống. Sự việc không thể nào che dấu được nhà vua vừa mới từ xa trở về. Vua Anh Tông giận dữ phế truất ngôi thái tử của Long Xưởng và đuổi khỏi hoàng cung. Lập tức ông lập Lý Long Trát, con của thục phi Đỗ Thụy Châu lúc ấy mới 2 tuổi lên làm thái tử.

      Năm sau, năm 1175, hoàng đế Anh Tông chỉ mới 39 tuổi mà lâm trọng bịnh phải qua đời. Trong lúc hấp hối ông phó thác ấu nhi Lý Long Trát cho thái phó bình chương quốc quân trọng sự Tô Hiến Thành. Vị lão tướng năm ấy đã 73 tuổi cúi đầu nhận lãnh.

Từ ấy Thiên Tộ lên ngôi vương
Tức Anh Tông nối nghiệp Lý đường
Trị vì thiên hạ vua thơ ấu
Nhiếp chính hai người khéo hỗ tương

Đỗ Anh Vũ là quan thái úy
Người văn hoa mà có trọng quyền
Phu nhân Cảm Thánh thành Linh Chiếu
“Anh hùng” gặp gỡ sắc “ thuyền quyên”

Trong khi Linh Chiếu vui tình ái
Phụng Thánh âm thầm tang chế vua
Bao năm hương khói riêng cô phụ
Về lại quê cha nếp áo chùa

Lý Anh Tông mười năm thơ ấu
Quyền trong tay Anh Vũ quyền thần
Rất may biên ải đều yên ổn
Thanh bình đây đó cõi lê dân

Bình Chiêm, Chân Lạp đôi ba trận
Rất nhỏ như là cỏ giặc thôi
Bất thần tây bắc sinh ra loạn
Thân Lợi vùng lên chiếm núi đồi

Thế giặc mạnh nhiều cơn sôi sục
Quân triều đình gian khó mới yên
Từ đây họ Đỗ thêm cao ngạo
Tình trên vai áo mão lộng quyền

Nội triều ở tại cung triều Lý
Ngậm đắng bao người quan với quân
Ai đem hương sắc trêu nhân thế
Ai đốt tình lên đến mấy tầng

Tức nước bờ nào không phải vỡ
Điện tiền Vũ Đái động đao binh
Hợp quân phò mã người Tày Động
Anh Vũ sa cơ bất thình lình

Triều đình lúc ấy im thinh lặng
Cứ ngỡ qua rồi cơn ác mơ
Nào hay thái hậu lòng vương vấn
Tự cổ tình đi lắm chữ ngờ

Một lúc điền hoành cơn bỉ cực
Quyền thần trở lại đến cao hơn
Đội quân phụng vệ gây ân oán
Để lại nhân gian lắm nỗi hờn

Triều Anh Tông vẫn còn vận đỏ
Nỗi oán hờn ầm ỉ rồi thôi
Đến khi Anh Vũ không còn nữa
Nhà vua sớm được khách tài bồi

Khách tài bồi không ai xa lạ
Tô Hiến Thành lão tướng tài ba
Lịch sử Việt Nam lần thứ nhất
Nước bá quyền công nhận nước ta

Anh Tông nhân đó thăm dân dã
Địa đồ từng tập vẽ cương biên
Mở thêm đất sạ vùng ven biển
Đại Việt một thời yên rất yên

Tiếc thay lê thứ đà yên ổn
Mà ở cung đình vận trăng hoa
Hỏi ai có gặp người phi ấy
Thái tử làm chi chuyện ở nhà

Lý Long Xưởng chính danh thái tử
Sẽ là vua sao lại sinh tâm
Để cho cơ nghiệp thành mây khói
Từ ở nơi đâu đến lỗi lầm

Nhà vua giận dữ đày Long Xưởng
Truyền cho Long Trát thế ngôi anh
Từ nay thái tử không còn nữa
Long Xưởng ra đi dạ có đành?


<<  |  >>